Przewodnik prawny dla polskiej rodziny za granicą

Przewodnik prawny dla polskiej rodziny za granicą

Dania

Najważniejsze informacje

Szkoła

Model edukacji

System szkolnictwa publicznego w Królestwie Danii dzieli się na: szkoły podstawowe, gimnazja oraz szkoły zawodowe.

Szkoła podstawowa trwa 10 lat, jest bezpłatna i jednolita. Zaczyna się od klasy 0, do której uczęszczają dzieci od 6 lub 7 lat, aż do klasy 9. (klasa 10. ma charakter fakultatywny w zależności od wyboru dalszej ścieżki edukacji). Gotowość dzieci do pójścia do szkoły oceniana jest w przedszkolu, pozytywna decyzja pedagoga oznacza dla rodzica możliwość zapisania dziecka do szkoły.

Z uwagi na specyfikę duńskiego społeczeństwa w Danii nie ma obowiązku szkolnego jako takiego, istnieje jednak obowiązek nauczania (rodzice mogą, w zgodzie z odpowiednimi przepisami Lov om folkeskolen samodzielnie edukować dziecko) i obowiązek edukacyjny (od 7. do 16. roku życia), co oznacza, że dzieci mają obowiązek uczyć się i zdobywać wiedzę.

Postępy w nauce oceniane są na koniec semestru w formie opisowej z odnotowaniem postępów i ewentualnych problemów edukacyjnych. Jeśli dziecko ma bardzo poważne problemy z nauką, są dla niego organizowane zajęcia wyrównawcze.

Egzaminy końcowe, na zakończenie szkoły podstawowej (9. lub 10. klasa), są obowiązkowe i dotyczą wszystkich uczniów.

Po szkole podstawowej uczniowie mogą wybrać naukę w:

  • gimnazjum – trzyletnim ogólnokształcącym (odpowiednik polskiego liceum, przygotowujący do egzaminu maturalnego i studiów wyższych),
  • szkole zawodowej – przygotowującej do podjęcia pracy.

W Danii istnieje też system szkolnictwa prywatnego (np. prywatnych szkół katolickich czy szkół międzynarodowych), gdzie koszty edukacji współfinansowane są przez rodziców.

Rok szkolny

Rok szkolny w Danii zaczyna się już w połowie sierpnia (33. tydzień), a kończy z końcem czerwca (25. tydzień roku). Standardowe przerwy to jesienne ferie (cały 42. tydzień), przerwa świąteczna (Boże Narodzenie i Nowy Rok), ferie zimowe (cały 8. tydzień), ferie wielkonocne (cały wielki tydzień) i 6 tygodni wakacji letnich. Przedszkola, co do zasady, pracują także w wakacje, ustalana jest 3-tygodniowa przerwy na przełomie lipca i sierpnia.

Zajęcia odbywają się od poniedziałku do piątku i trwają po 45 minut (w zależności od gminy, godziny zajęć lekcyjnych mogą się różnić). Zwyczajowo uczniowie nie otrzymują pracy domowej, bywa ona zadawana tylko na weekendy. Znany z polskiego systemu oświatowego zwyczaj wystawiania ocen pojawia się dopiero w starszych klasach.

Dzieci dostają wszystkie książki, zeszyty i materiały dydaktyczne w szkole. W całej Dani obowiązują te same podręczniki. Nie są organizowane zajęcia religii, natomiast w programach szkolnych znajduje się odpowiednik religioznawstwa, który obejmuje 4 obszary, takie jak filozofię życia i etykę, opowieści biblijne, chrześcijaństwo i religie niechrześcijańskie.

Wiele dzieci po szkole uczęszcza do świetlicy (SFO) lub korzysta z programu zajęć pozaszkolnych.

Procedura naboru dziecka do szkoły

W Danii, co do zasady, obowiązuje rejonizacja. Zapisy dzieci do żłobka, przedszkola i szkoły odbywają się elektronicznie przez serwis www.borger.dk, gdzie wybiera się gminę właściwą ze względu na miejsce zamieszkania. Niezbędne jest posiadanie numeru NemID (elektroniczny identyfikator, który otrzymują osoby z prawem pobytu w Danii). Wybór szkoły w dalszej od miejsca zamieszkania gminie może wiązać się z koniecznością oczekiwania na miejsce (pierwszeństwo mają dzieci mieszkańców).

Szkoły prywatne indywidualnie ustalają zasady naboru, niezbędny jest więc każdorazowo kontakt z wybraną szkołą.

Obowiązki i prawa ucznia

Nie ma zasadniczo różnic od uregulowań polskich w tym zakresie. Warto jednak odnotować, że duński system szkolny jest zorientowany na kształtowanie zachowań społecznych, pracy w grupie, unikanie rywalizacji (indywidualizm jest traktowany jako niepożądana postawa), czy nauki na pamięć. Uczeń ma zdobyć umiejętność krytycznego myślenia i jest zachęcany do dialogu i wyrażania własnych opinii. Dużą wagę przywiązuje się do tego, by dziecko chętnie chodziło do szkoły, a ta kształtowała ciekawość świata i chęć samorozwoju. Szkoły duży nacisk kładą również na aktywność ruchową dzieci, jest wiele zajęć gimnastycznych zarówno lekcyjnych, jak i pozalekcyjnych, dzieci spędzają też dużo czasu na świeżym powietrzu, gdzie czasem także odbywają się lekcje. Niezależnie od pogody uczniowie w przerwach wychodzą na podwórko.

Obowiązki i prawa rodzica

Nieusprawiedliwione nieobecności dziecka w szkole mogą się wiązać z utratą zasiłku rodzinnego na dziecko. Oczekiwane jest, że rodzice będą wspierać integrację i spotkania dzieci także po szkole, a sami będą brać udział w szkolnych imprezach i wydarzeniach (organizowanych zwykle za symboliczną opłatą).

Rodzice są też zobowiązani stosować się do gminnych wezwań do stawienia się z dzieckiem u stomatologa czy ortodonty (bezpłatne do 18. roku życia).

System wsparcia szkolnego

W szkołach funkcjonuje SFO, czyli świetlica, gdzie odpłatnie dziecko może spędzić czas po lekcjach, ale także w czasie ferii i wakacji.

Niektóre szkoły oferują wsparcie psychologiczne. W razie jego braku rodzice mogą liczyć na pomoc gminy w jego uzyskaniu. 

Uczniowie do 18. roku życia są objęci pełną bezpłatną opieką stomatologiczną.

Wsparcie władz lokalnych

Zasadą jest dostępność miejsca w żłobku, przedszkolu i publicznej szkole.

Jeżeli dziecko nie zna w wystarczającym stopniu języka duńskiego, jest umieszczane w szkole/klasie przejściowej do momentu, w którym wystarczająco opanuje język.

Szkoła pomaga też dzieciom, które mają problemy w nauce, organizując dla nich dodatkowe lekcje z problematycznego przedmiotu.

Wiele instytucji zatrudnia dwujęzyczny personel, który może służyć pomocą podczas rozmowy. W razie potrzeby angażowany jest tłumacz.

Dzieci w szkole dostają darmowe podręczniki oraz szkolne I-Pady (na zasadzie użyczenia, rodzice podpisują odpowiednią umowę cywilnoprawną).

Najczęstsze nieporozumienia

Polskich rodziców często zaskakuje oczekiwanie integracji i włączenia w życie społeczności szkolnej, a także stosunkowo duże zainteresowanie duńskiego państwa opiekuńczego warunkami życia i rozwoju dziecka, jego komfortem psychicznym, czy zmianami w życiu osobistym rodziny.

Wychowanie
 

Obowiązki rodzica

Rodzice mają obowiązek stworzenia dziecku bezpiecznych warunków do ich rozwoju i nauki. Społeczeństwo nie ingeruje w relacje rodzinne, chyba że zachodzi podejrzenie, że dobro dziecka jest zagrożone, wówczas ingerują władze gminy. Rodzina lub jeden z jej członków, w tym samo dziecko, może także zwrócić się o pomoc.

Na rodzicu, który nie mieszka z dziećmi, ciąży obowiązek alimentacyjny.

System świadczeń socjalnych

Każde dziecko w Danii do ukończenia 18. roku życia otrzymuje świadczenie (Børne- og ungeydelse), którego wysokość uzależniona jest od wieku dziecka.

W 2021 r. stawki wynoszą:

  • 0-2 lata – 4.629 DKK kwartalnie
  • 3-6 lat – 3.666 DKK kwartalnie
  • 7-14 lat – 2.883 DKK kwartalnie
  • 15-17 lat – 961 DKK miesięcznie     

Instytucją odpowiedzialną za wypłatę świadczenia jest:

Udbetaling Danmark, Familieydelser
Kongens Vænge 8,
3400 Hillerød
Tel: +45 70 12 80 62

Informacje na temat świadczenia na dzieci można znaleźć na stronie www.borger.dk.

Osoby w trudnej sytuacji materialnej mają możliwość otrzymania wsparcia socjalnego w postaci dopłaty do kosztów żłobka lub przedszkola, SFO (świetlica szkolna), czy najmu mieszkania. Więcej informacji w tym zakresie można znaleźć na stronie www.borger.dk, za pośrednictwem której składa się wniosek o dofinansowanie po wybraniu gminy, w której się mieszka.

Urzędy gminne oferują zasiłek dla rodziców, którzy decydują się na zatrudnienie prywatnej opiekunki (w określonych prawem warunkach).

Jeżeli istnieje taka potrzeba, dziecko otrzymuje specjalną pomoc w nauce języka duńskiego. Jest to tak zwana stymulacja językowa, do której prawo dziecko nabywa wraz z ukończeniem 3. roku życia. Podstawą do otrzymania pomocy w tym zakresie jest ocena specjalisty.

Problemy wychowawcze

Ofiary pomocy domowej mogą zwracać się o pomoc do władz gminy lub do poradni dla ofiar przemocy. W sytuacji kryzysowej można uzyskać pomoc specjalnego schroniska dla ofiar przemocy, które udziela schronienia do czasu rozwiązania sytuacji mieszkaniowej i socjalnej.

Schroniska świadczą pomoc socjalną, psychologiczną i pedagogiczną. Na terenie całej Danii istnieją schroniska zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet. Schroniska przyjmują także osoby z dziećmi. Większość schronisk jest przeznaczona dla kobiet potrzebujących ochrony przed partnerem lub innymi osobami, które stosują wobec nich przemoc (www.lokk.dk i www.social.dk).

Stosowanie wszelkich kar cielesnych wobec dzieci jest prawnie zakazane.

Problemy rodzinne

Procedura separacji i rozwodu jest w Danii mocno uproszczona w porównaniu z polskimi przepisami i wynika z dużego kapitału zaufania społecznego, jaki cechuje Duńczyków. Rozwód uzyskiwany jest za pośrednictwem Agencji Prawa Rodzinnego. Poprzedza go roczna separacja, traktowana jako rodzaj okresu próbnego, podczas którego para mieszka osobno, lecz formalnie pozostaje w związku małżeńskim. Dodatkowo pary przechodzą obowiązkowy kurs, który ma w założeniu pozwolić rodzinie na łatwiejsze przejście przez rozstanie. Jeśli obie strony zgadzają się na rozwód administracyjny mogą go uzyskać w trybie natychmiastowym. W przypadku braku zgody jednego z małżonków, następuje okres 6-miesięcznej separacji, po której orzekany jest rozwód. W przypadku zdrady małżeńskiej lub przemocy ze strony współmałżonka rozwód może być orzeczony bezzwłocznie, bez okresu separacji. Małżonkowie, którzy posiadają wspólne dzieci, muszą zadecydować o podziale odpowiedzialności za ich wychowanie. Zwykle w Danii strony zawierają w tej sprawie ugodę (państwo stymuluje porozumienie między rodzicami, tworząc progi w postaci wysokich kosztów sądowych). Jeśli strony nie mogą dojść do porozumienia (co w praktyce zdarza się rzadko), najpierw wkracza urząd gminy, a w skrajnych przypadkach sąd.

Osoby ubiegające się o separację i rozwód wysyłają podanie przez internet do Agencji Prawa Rodzinnego (Familieretshuset), gdzie można też uzyskać szczegółowe informacje o rozwodach. Koszt podania rozwodowego i o separację wynosi 370 DKK, natomiast mediacja w 2019 r. kosztowała 1630 DKK.

Popularnym modelem podziału władzy rodzicielskiej w Danii jest opieka naprzemienna, tj. mieszkanie dziecka jeden tydzień u jednego z rodziców, a drugi tydzień u drugiego.

Najczęstsze nieporozumienia

Prawo rodzinne, w tym procedury dotyczące rozwodów są znacznie mniej sformalizowane niż w Polsce. Znacznie rzadziej ingerują sądy. Polega się na samodzielnych, dojrzałych decyzjach obywateli. Rozwód możliwy jest także mimo braku zgody ze strony jednego z współmałżonków. Preferowane są modele mediacyjne, unika się sporów.

Problemy z prawem
 

System opieki społecznej

W sytuacji, gdy rodzice zaniedbują obowiązki wychowawcze na tyle, że dziecko nie czuje się bezpiecznie i nie może się rozwijać w ramach rodziny, szkoła lub pracownicy gminy wzywają rodziców na spotkania, podczas których próbują poprzez rozmowę z nimi i dzieckiem udzielić im odpowiedniej pomocy.

W szczególnie trudnych przypadkach, po ustaleniu sytuacji rodzinnej dziecka gmina może zadecydować o konieczności odebrania dziecka rodzicom.

Odebranie dziecka może nastąpić bez zgody rodziców (gdy poważnie zagrożone jest bezpieczeństwo, zdrowie lub rozwój dziecka, np. z powodu nienależytej opieki, przemocy, uzależnień rodziców) albo po wcześniejszym uzgodnieniu tego z rodzicami.

W Danii szczególną wagę przykłada się do wysłuchania zdania dziecka – w przypadku prowadzenia postępowania o odebranie dziecka takie rozmowy mogą być prowadzone bez zgody czy obecności rodzica. W trakcie rozpatrywania sprawy rodzice oraz dzieci, które ukończyły 12 lat, mają prawo do nieodpłatnej pomocy adwokata.

W przypadku odebrania dziecka gmina zapewnia rodzicom osobę wspierającą, której zadaniem jest wysłuchanie rodziców, wspieranie ich we współpracy z gminą i zaangażowaniu w sprawy ich dziecka. 

Rodzice są zobowiązani do współfinansowania kosztów utrzymania dziecka.

Od decyzji w sprawie odebrania dziecka można się odwołać. Odwołać mogą się rodzice i dzieci, które ukończyły 12 lat.

Jeżeli dziecko zostało odebrane za zgodą rodziców, skargę należy skierować do gminy, celem ponownego rozpatrzenia sprawy. Jeżeli gmina podtrzymuje swoje stanowisko, sprawę należy skierować do Ankestyrelsen (Rady Odwoławczej).

Jeżeli dziecko zostało odebrane bez zgody rodziców, skargę kieruje się do komisji, która wydała decyzję o odebraniu dziecka, a ta przekazuje ją dalej do Ankestyrelsen (Rady Odwoławczej)

Rozwiązania takie jak czasowe lub stałe odebranie dziecka rodzinie mają najczęściej miejsce wówczas, gdy rodzice nie wykazują chęci współpracy z gminą lub szkołą. W takiej sytuacji może dojść do umieszczenia dziecka w instytucji opieki lub rodzinie zastępczej (przemoc domowa lub nienależyte wykonywanie obowiązków rodzicielskich). Młodzi ludzie z poważnymi problemami społecznymi lub kryminalnymi, którym rodzice nie są w stanie udzielić należytej opieki, są umieszczani w specjalnych instytucjach, gdzie otrzymują pomoc w zdobyciu wykształcenia lub w znalezieniu pracy.

Jeżeli gmina zdecyduje o przymusowym odebraniu dziecka, ma wówczas obowiązek udzielenia pomocy rodzicom w znalezieniu adwokata. Istnieje możliwość samodzielnego wyboru adwokata w sprawach dotyczących przymusowego odebrania dziecka, a dzieci powyżej 12. roku życia maja prawo do własnego adwokata.

Gdzie szukać pomocy

Ministerstwo ds. Dzieci i Spraw Socjalnych
Ministry of Children and Social Affairs
Holmens Kanal 22
1060 Copenhagen K
tel. +45-3392 9300

Najczęstsze nieporozumienia

Brak chęci współpracy ze służbami socjalnymi zazwyczaj prowadzi do pogorszenia sytuacji rodziców i zwiększa ryzyko odebrania dziecka.

Tu znajdziesz pomoc
 

Lista kontaktów w Danii

Ambasada RP w Kopenhadze
Wydział Konsularny
Richelieus Alle 12, 2900 Hellerup
Tel: (+45)  39 46 77 00
Fax:  (+45)  39 46 77 88
E-mail: kopenhaga.amb.wk@msz.gov.pl
Strona internetowa: www.kopenhaga.msz.gov.pl

Borger.dk – centralny serwis informacyjny dla osób mieszkających w Danii:  www.borger.dk

Agencja Prawa Rodzinnego (Familieretshuset)
llebjergvej 52, 2450 København,
Tel. +45 72 56 70 00
E-mail: post@familieretshuset.dk.
Strona internetowa: www.familieretshuset.dk
Agencja ma za zadanie doradzać i podejmować decyzje dotyczące separacji i rozwodu, a także w sprawach dotyczących opieki nad dzieckiem, tak aby rodzice mogli rozwiązać problemy w sposób najlepszy dla dziecka.

SKAT (Główny Urząd Podatkowy)
Hovedcentret (centrala)
Ostbanegade 123, DK-2100 Copenhagen O
Tel. +45 72 22 18 18
E-mail: skat@skat.dk
Strona internetowa: www.skat.dk

icitizen.dk  – Biuro Obsługi Cudzoziemców, które znajduje się w Kopenhadze, Aarhus, Odense lub Aalborgu, pomaga w związku ze wszystkimi procedurami po przeprowadzeniu się do Danii

workindenmark.dk – strona zawierająca informacje na temat życia i mieszkania w Danii

nemID.nu – można tu zamówić podpis cyfrowy, z którego można korzystać odwiedzając strony samoobsługowe, np. urzędu skarbowego SKAT, urzędu gminy oraz banku

Lista organizacji polonijnych w Danii

  • Federacja Organizacji Polskich i Polsko-Duńskich w Danii „Polonia”

Przewodnicząca: Bogumiła Głos-Bojarska

Adres internetowy: www.federacja-polonia.dk

  • Portal polonijny w Danii i pismo Polonia.dk

Adres Internetowy: www.polonia.dk

  • Towarzystwo Krzewienia Oświaty Polskiej im. Adama Sokólskiego w Danii

Koordynator na Danię Roman Miedzianogóra

Adres internetowy: www.edu-tractus.dk

  • Kopenhaga po godzinach

Adres internetowy: www.kopenhaga-pg.dk

e-mail: contact@kopenhaga-pg.dk

  • Klub Dyskusyjny „Agora”

Prezes Krystyna Ellehauge

Adres internetowy: www.polskklubagora.dk

e-mail: polskklubagora@gmail.com

  • Związek Polski w Aalborgu

Prezes Jadwiga Jonsdottir

Adres internetowy: www.polacy.dk

e-mail: zarząd@polacy.dk

  • Związek Polski w Sønderborgu

Przewodniczący Michał Radziwon

Adres internetowy: www.polskforening.org

e-mail: polski.zwiazek.soenderborg@gmail.com

  • Związek Żydów z Polski w Danii

Przewodniczący Marek Chrapot

e-mail: chrapot@brnet.dk

  • Związek Polaków w Danii, oddział Fionia

Przewodnicząca: Lidia Rybitwa-Top

e-mail: nele.top@hotmail.com

  • Związek Polski „Orzeł Biały” w Kopenhadze

Prezes: Bogumiła Glos-Bojarska

e-mail: zwiazekpolski.orzelbialy@gmail.com

  • Towarzystwo Przyjaciół Izby Polskiej Taagerup

Przewodniczący: Marek Kocuba

Adres internetowy: polakkasernen.dk/pl/

e-mail: marek.kocuba@get2net.dk

  • Związek Polsko-Duński w Næstved

Przewodnicząca: Lidia Szuster

e-mail: lszuster@hotmail.com

Lista kontaktów w Polsce

Instytucja

Dane kontaktowe

Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Departament Konsularny

Adres: Al. Szucha 23, 00-580 Warszawa

Telefon: (22) 523-90-00

Strona internetowa: www.gov.pl/web/dyplomacja

Telefon: (22) 523-94-44

E-mail: DK.Sekretariat@msz.gov.pl,  

informacja.konsularna@msz.gov.pl

Ministerstwo Sprawiedliwości

Departament Spraw Rodzinnych i Nieletnich

Adres: Al. Ujazdowskie 11, 00-950 Warszawa

Telefon: (22) 239-07-40

Strona internetowa: zobacz

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej

Departament Polityki Rodzinnej

Adres: ul. Nowogrodzka 1/3/5,  00‐513 Warszawa

Telefon: (22)250-01-08

Strona internetowa: www.gov.pl/web/rodzina

Telefon: (22) 461-60-60

E-mail: sekretariat.dsr@mrpips.gov.pl

Rzecznik Praw Dziecka

Adres: ul. Chocimska 6, 00-791 Warszawa

Telefon: (22) 583-66-00

Dziecięcy Telefon Zaufania: 800-12-12-12

E-mail: rpd@brpd.gov.pl

Strona internetowa: www.brpd.gov.pl

Rzecznik Praw Obywatelskich

Adres: Al. Solidarności 77, 00-090 Warszawa

Telefon: (22) 551-77-00

Infolinia: 800-676-676

E-mail: biurorzecznika@brpo.gov.pl

Strona internetowa: www.rpo.gov.pl

Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie

Telefon: (22) 599-71-20

E-mail: sekretariat@wcpr.pl

Strona internetowa: www.wcpr.pl

Zielona Linia

(udziela pomocy w zakresie usług rynku pracy i dostępnych świadczeń)

Adres: Centrum Informacyjno-Konsultacyjne Służb Zatrudnienia Zielona Linia, ul. Trawiasta 20b, 15-161 Białystok

Telefon: 19524 (Infolinia)

E-mail: biuro@zielonalinia.gov.pl

Strona internetowa: www.zielonalinia.gov.pl

Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą

Adres: ul. Kielecka 43, 02-530 Warszawa

Telefon: (22) 469-11-26

E-mail: sekretariat@orpeg.pl

Strona internetowa: www.orpeg.pl

Warszawski Ośrodek Interwencji Kryzysowej

Adres: ul. 6-go Sierpnia 1/5, 02-843 Warszawa

Telefon: (22) 855-44-32

E-mail: sekretariat@woik.waw.pl

Wykaz ośrodków interwencji kryzysowej dla poszczególnych województw: zobacz

Stowarzyszenie Polski Komitet Narodowy Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci – UNICEF

Adres: ul. Rolna 175 D, 02-729 Warszawa

Telefon: (22) 568-03-00

E-mail: unicef@unicef.pl

Strona internetowa: www.unicef.pl

Ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie „Niebieska Linia”

Telefon: 800-120-002

Strona internetowa: zobacz

Komitet Ochrony Praw Dziecka

Adres: ul. Oleandrów 6, III piętro,  00-629 Warszawa

Telefon: (22) 626-94-19

E-mail: kopd@kopd.pl

Strona internetowa: www.kopd.pl